<div style="text-align: justify; line-height: 180%"><b><font size="3"><a name="_Toc310981487">2.6.<span> </span>Etymologia w <i>Słowniku nazw osobowych</i></a></font></b><br/><br/></div>

<div style="text-align: justify; line-height: 180%">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Informacja etymologiczna stanowi obligatoryjny element składni opisu wszystkich jednostek leksykalnych uwzględnionych w SNO. Jest to innowacja w opisie leksykograficznym, jeśli chodzi o słowniki polszczyzny og&oacute;lnej (a takim jest przecież SNO), ponieważ w nich opis etymologiczny jest stosowany na og&oacute;ł w odniesieniu do wybranych form hasłowych (por. np. XX-wieczne słowniki języka polskiego). W pewnym sensie zbliża to SNO do słownik&oacute;w etymologicznych, ale trzeba podkreślić, że inne są tu kryteria doboru materiału leksykalnego. W słownikach etymologicznych zawarte jest słownictwo, kt&oacute;re &bdquo;poddaje się&rdquo; przyjętym selektywnym zasadom opisu etymologicznego &ndash; np. słownictwo rodzime, słownictwo epok danych, słownictwo pochodzenia obcego itp. W SNO kryterium doboru haseł ma charakter semantyczny i bezwyjątkowy, obejmuje on bowiem wszystkie leksemy charakteryzujące ludzi (rzeczowniki i zsubstantywizowane przymiotniki) występujące w przyjętych podstawach materiałowych (USJP, NKJP). Tym samym ujęcie etymologii w SNO jest typowe dla tzw. słownik&oacute;w korpusowych, uwzględniających pełen rejestr jednostek leksykalnych przyjętego korpusu tekst&oacute;w (por. np. W. Decyk-Zięba, S. Dubisz (red. nauk.), <i>Glosariusz staropolski. Dydaktyczny słownik etymologiczny</i>, WUW, Warszawa 2008).<br/><br/></div>

<div style="text-align: justify; line-height: 180%">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Na kompletny opis etymologiczny składają się w SNO następujące komponenty: 1) opis genezy i ewolucji leksemu z uwzględnieniem zmian formalnych i znaczeniowych oraz 1a)<a title="" name="_ftnref13" href="#_ftn13"><span><span><span>[1]</span></span></span></a> dane dotyczące zmian kształtu gramatycznego, rejestru stylistycznego, przykłady użyć; 2) informacja o pierwszym zapisie leksykograficznym leksemu. Komponenty 1), 2) mają charakter obligatoryjny, one bowiem decydują o zakresie informacji etymologicznej. Komponent 1a) występuje selektywnie wtedy, gdy w dziejach danego leksemu zaistniały istotne tego typu zmiany, kt&oacute;re wpłynęły na jego dzisiejszy status (postać), lub gdy ilustrują one szczeg&oacute;lnie interesujące (niejednokrotnie jednostkowe) przekształcenia (por. np. <i>absztyfikant, konfident, mistrz, paparazzo, pracoholik, reżyser, towarzysz, zakapior</i>). Poszerza ten opis wykaz literatury źr&oacute;dłowo-przedmiotowej, informujący o zakresie ekscerpcji leksykograficznej w odniesieniu do danych diachronicznych (zob. S. Dubisz, P. Sobotka, <i>Informacja diachroniczna w badaniach wsp&oacute;łczesnych pospolitych nazw osobowych (uwagi z zakresu leksykografii i etymologii)</i>, &bdquo;Poradnik Językowy&rdquo; 2010, z. 10, s. 18-21 [5-28]).<br/><br/></div>

<div style="text-align: justify; line-height: 180%">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Przyjęty w SNO spos&oacute;b określania datacji leksemu na gruncie języka polskiego poprzez podawanie słownika po raz pierwszy notującego ten kształt ma na celu uprawdopodobnienie tego składnika informacji. Podawanie bowiem chronologicznych danych bezwzględnych poprzez określenie wieku, ćwierci wieku lub konkretnej daty jest niecelowe wobec bardzo zr&oacute;żnicowanych datacji, występujących w słownikach etymologicznych i opracowaniach szczeg&oacute;łowych. Zastosowana metoda ma zatem ukonkretnić informację etymologiczną.<br/><br/></div>

<div style="text-align: justify; line-height: 180%">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Jak już zaznaczono, w SNO opis etymologiczny obejmuje wszystkie jednostki leksykalne. Og&oacute;lnie rzecz ujmując, można je podzielić na cztery zasadnicze grupy ze względu na ich pochodzenie i ewolucję:</div>
<div style="text-align: justify; line-height: 180%">1)<span>&nbsp; </span>wyrazy rodzime pochodzenia przedpolskiego (psł., pie.);</div>
<div style="text-align: justify; line-height: 180%">2)<span>&nbsp; </span>wyrazy rodzime pochodzenia polskiego &ndash; r&oacute;żnego typu derywaty, kompozycje i skr&oacute;towce, kt&oacute;re na gruncie języka polskiego w czasach historycznych (od X w. do XXI w.);</div>
<div style="text-align: justify; line-height: 180%">3)<span>&nbsp; </span>wyrazy rodzime, tzw. zapożyczenia wewnętrzne &ndash; jednostki leksykalne, kt&oacute;re weszły do słownictwa og&oacute;lnopolskiego z terytorialnych i socjalnych nieog&oacute;lnopolskich wariant&oacute;w polszczyzny;</div>
<div style="text-align: justify; line-height: 180%">4)<span>&nbsp; </span>zapożyczenia zewnętrzne &ndash; jednostki leksykalne, kt&oacute;re zostały przejęte przez język polski z innych język&oacute;w (zapożyczenia formalno-semantyczne, repliki strukturalne, repliki semantyczne, cytaty).<br/><br/></div>
<div style="text-align: justify; line-height: 180%">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;W SNO przyjęto zasadę, że opis etymologiczny będzie obejmował cały ciąg ewolucyjny leksemu z uwzględnieniem r&oacute;żnych stadi&oacute;w medialnych, co jest szczeg&oacute;lnie istotne w wypadku tzw. wyraz&oacute;w wędrownych czy internacjonalizm&oacute;w (europeizm&oacute;w). Odeszliśmy w ten spos&oacute;b od dominujących w słownikach polszczyzny og&oacute;lnej zasad etymologii częściowej, polegających na podawaniu albo bezpośredniego etymonu, czyli bezpośredniego źr&oacute;dła zapożyczenia (por. np. USJP), albo etymonu genetycznego (por. np. słowniki historyczne, część haseł w SJPDor.). Wyb&oacute;r tej koncepcji opisu etymologii podyktowany jest chęcią przedstawienia informacji na tyle kompletnej, na ile pozwalała na to kwerenda i ekscerpcja leksykograficzna.&nbsp;<br/><br/></div>

<div style="text-align: justify; line-height: 180%">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Opis etymologiczny w takim słowniku jak SNO, kt&oacute;ry z natury rzeczy ma synchroniczny charakter (co wiąże się m.in. z motywacjami o charakterze utylitarnym), ma sens podw&oacute;jny:</div>
<div style="text-align: justify; line-height: 180%">1)<span>&nbsp; </span>ma na celu pokazanie proces&oacute;w, kt&oacute;re ukształtowały wsp&oacute;łczesną synchroniczną postać formalną i semantyczną danego leksemu;</div>
<div style="text-align: justify; line-height: 180%">2)<span>&nbsp; </span>ma na celu ukazanie historycznej synchronicznej postaci jednostki morfologicznie i semantycznie podstawowej (nierozkładalnej), kt&oacute;ra zapoczątkowała dzieje wsp&oacute;łczesnej pospolitej nazwy osobowej i ulegała przekształceniom, kt&oacute;re obrazują kolejne synchroniczne stadia ewolucyjne.<br/><br/></div>

<div style="text-align: justify; line-height: 180%">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;W ten spos&oacute;b uzyskujemy bowiem wiedzę zar&oacute;wno o jednostkach leksykalnych, jak i o systemie językowym.</div><br>
<div style="text-align: justify; line-height: 180%"><b>Skr&oacute;ty stosowane w etymologicznej</b> części opisu</div>
alb. - albański<br>
 
ang. - angielski<br>
 
arab. - arabski<br>
 
aram. - aramejski<br>
 
arm. - armeński<br>
 
asyr. - asyryjski<br>
 
białorus. - białoruski<br>
 
bibl. - biblijny<br>
 
bułg. - bułgarski<br>
 
celt. - celtycki<br>
 
chin. - chiński<br>
 
chorw. - chorwacki<br>
 
czes. - czeski<br>
 
daw. - dawniej (przy nazwie)<br>
 
dial. - dialekt, dialektalny<br>
 
duń. - duński<br>
 
egip. - egipski<br>
 
est. - estoński<br>
 
etiop. - etiopski<br>
 
fiń. - fiński<br>
 
flam. - flamandzki<br>
 
fr. - francuski<br>
 
germ. - germański<br>
 
goc.gocki<br>
 
gr. - grecki<br>
 
gruz. - gruziński<br>
 
gw. - gwarowy<br>
 
hebr. - hebrajski<br>
 
hind. - hinduski<br>
 
hiszp. - hiszpański<br>
 
hol. - holenderski<br>
 
id. - tak samo, r&oacute;wnież, idem<br>
 
ie. - indoeuropejski<br>
 
ind. - indyjski<br>
 
indochiń. - indochiński<br>
 
irl. - irlandzki<br>
 
isl. - islandzki<br>
 
ital. - italski<br>
 
itd. - i tak dalej<br>
 
itp. - i tym podobne<br>
 
jap. - japoński<br>
 
jid. - jidysz<br>
 
kazas. - kazaski<br>
 
kirg. - kirgiski<br>
 
klas. - klasyczny<br>
 
kong. - kongijski<br>
 
koreań. - koreański<br>
 
kość. - kościelny<br>
 
łac. - łaciński<br>
 
łot. - łotewski<br>
 
m.in. - między innymi<br>
 
maced. - macedoński<br>
 
mołd. - mołdawski<br>
 
mong. - mongolski<br>
 
n.e. - naszej ery<br>
 
nider. - niderlandzki<br>
 
niem. - niemiecki<br>
 
norw. - norweski<br>
 
np. - na przykład<br>
 
npol. - nowopolski<br>
 
ogsł. - og&oacute;lnosłowiański<br>
 
p.n.e. - przednasząerą<br>
 
pers. - perski<br>
 
pie. - praindoeuropejski<br>
 
pol. - polski<br>
 
poł. - połowa (wieku, lat)<br>
 
port. - portugalski<br>
 
prus. - pruski<br>
 
psł./prsł. - prasłowiański<br>
 
reg. - regionalny<br>
 
rom. - romański<br>
 
ros. - rosyjski<br>
 
rum. - rumuński<br>
 
rus. - ruski<br>
 
rzym. - rzymski<br>
 
sanskr. - sanskrycki<br>
 
scs. - staro-cerkiewno-słowiański<br>
 
serb. - serbski<br>
 
serb. - chorw. - serbskochorwacki<br>
 
skand. - skandynawski<br>
 
słow. - słowiański<br>
 
słowac. - słowacki<br>
 
słoweń. - słoweński<br>
 
stang. - staroangielski<br>
 
stczes. - staroczeski<br>
 
stfr. - starofrancuski<br>
 
stpol. - staropolski<br>
 
strus. - staroruski<br>
 
sumer. - sumeryjski<br>
 
syr. - syryjski<br>
 
szkoc. - szkocki<br>
 
szwedz - szwedzki<br>
 
śr.łac. - średniowieczna łacina<br>
 
śrpol. - średniopolski<br>
 
śrwniem. - średnio-wysoko-niemiecki<br>
 
tadż. - tadżycki<br>
 
ts. - tosamo<br>
 
tur. - turecki<br>
 
turkm. - turkmeński<br>
 
tybet. - tybetański<br>
 
ukr. - ukraiński<br>
 
uzb. - uzbecki<br>
 
w. - wiek (z liczbą rzymską)<br>
 
waloń. - waloński<br>
 
węg. - węgierski<br>
 
wiet. - wietnamski<br>
 
wł. - włoski<br>
 
wsp. - wsp&oacute;łczesny<br>
 
znacz. - znaczenie<br><br>

<hr align="left" width="33%" size="1" />
<div id="ftn13" style="text-align: justify">
<a href="#_ftnref13" name="_ftn13" title=""><span><span><span>[1]</span></span></span></a>&nbsp;W SNO&nbsp;znacznika 1a) brak, zastępuje go światło rozddzielające informację o zmianach semantycznych oraz gramatycznych czy rejestru stylistycznego.</div>